OBEZİTE

OBEZİTE NEDİR?

Obezite temel anlamda enerji alımı ve tüketimi açısından bir enerji metabolizması bozukluğudur. Besinlerle alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olması ve bu fazla enerjinin vücutta yağ olarak depolanması sonucu ortaya çıkan obezite, bedenin vücut yağ kütlesinin kemik, kas ve su gibi diğer bileşenleri içeren yağsız kütleye oranla aşırı miktarda artmış olması durumudur. Başka bir ifadeyle obezite, boy uzunluğuna göre vücut ağırlığının arzu edilen düzeyin üstüne çıkmasıdır. 

TANI:

Obezite ve obezitenin boyutunu saptamak için farklı yöntemler bulunmaktadır. Bunlar arasında obezite tanısı için en çok kullanılan yöntem beden kütle indeksi (BKİ)’dir. Beden kütle indeksi bireyin vücut ağırlığının (kg), boyun metre cinsinden karesine (m2) bölünmesi ile hesaplanır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’nün verileri doğrultusunda BKİ’ye göre yetişkinlerin vücut ağırlıklarının değerlendirilmesi Tablo 1’de gösterilmiştir.

BKİ [(kg/m2)]	Sınıflandırma
<18,50 <16,00 16,00 – 16,99 17,00 – 18,49	Düşük Vücut Ağırlıklı Aşırı Düzeyde Zayıflık Orta Düzeyde Zayıflık Hafif Düzeyde Zayıflık
18,50 – 24,99	Normal
>25,00 25,00 – 29,99	Fazla Kilolu Pre-obez
>30,00 30,00 – 34,99 35,00 – 39,99 >40,00	Obez I. Derece Obez II. Derece Obez III. Derece Obez

BKİ dışında bel çevresi, kalça çevresi, bel/kalça oranı da obezitenin saptanmasında önemli antropometrik değerlendirmelerdir. Erkeklerde bel çevresinin >94 – 102 cm, kadınlarda >80 – 88 cm olması obezite için I. Derece risk; erkeklerde >102 cm, kadınlarda >88 cm olması ise obezite için II. Derece risk olarak kabul edilir. Bel/kalça oranının erkeklerde 0,95 ve kadınlarda 0,88’in üzerinde olması da obezite için bir diğer risk faktörünü oluşturmaktadır.

OBEZİTENİN OLUŞMASINDA BAŞLICA RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR?

1.        Yaş

2.        Cinsiyet

3.        Eğitim düzeyi

4.        Aşırı ve yanlış uygulanan beslenme alışkanlıkları

a)     Aşırı Besin Tüketimi

o   Karbonhidrat içeren besinlerin fazla tüketimi

o   Yağlı besinlerin fazla tüketimi

b)     Yanlış Beslenme Alışkanlıkları

o    Öğün atlama

o    Fast food tipi beslenme

o    Hızlı yeme ve az çiğneme

o    Ödüllendirici beslenme

o    Az su tüketimi

5.        Yüksek kalorili diyetler

6.        Sık aralıklarla uygulanan çok düşük enerjili diyetler

7.        Yetersiz fiziksel aktivite

8.        Çevresel faktörler

9.        Genetik etmenler

10.     Ekonomik etmenler

11.     Psikolojik sorunlar

12.     Hormonal ve metabolik etmenler

13.     Doğum sayısı ve doğumlar arası geçen süre

14.     Kullanılan bazı ilaçlar (antideprasan vb.)

OBEZİTENİN NEDEN OLDUĞU HASTALIKLAR NELERDİR?

1.        Solunum Sistemi:

o    Horlama

o    Uyku Apnesi

o    Akciğer Hipoventilasyonu

2.        Endokrin – Metabolik Sistem:

o    Diabetes Mellitus (DM)

o    Osteoporozis

3.        Kas İskelet Sistemi:

o    Osteoartritis

o    Gut

4.        Dolaşım Sistemi:

o    Aterosklerozis

o    Hipertansiyon

5.        Gastrointestinal Sistem:

o    Karaciğer Yağlanması

o      Safra Taşları

6.        Genito – Üriner Sistem:

o    Gebelik Toksemisi

o    Endometrium Kanseri

o    İnfertilite

o    Menstrual Düzensizlik

7.        Deride enfeksiyonlar

8.        Kanser:

o    Obez Erkeklerde: Kolon, rektum, prostat kanseri riski yüksek.

o    Obez Kadınlarda: Safra kesesi, over, meme kanseri riski yüksek.

OBEZİTENİN TEDAVİSİ

Obezitenin tedavisinde uygulanan yöntemler 5 başlık altında toplanmaktadır. Bu yöntemler; beslenme tedavisi, davranış değişikliği tedavisi, fiziksel aktivitenin artırılması, farmakolojik tedavi ve cerrahi girişimlerdir. Bunların içinde etkisi en yüksek olan tedaviler beslenme tedavisi ile birlikte davranış değişikliği tedavisi ve fiziksel aktivitenin artırılmasıdır. Bu üç yöntem birlikte uygulandığında vücut ağırlık kaybı ile kaybedilen ağırlığın korunmasında da başarı sağlanacaktır.  Eğer bireyin yaşamını tehdit eden bir obezite söz konusu ise ve bu üç yöntemden başarı elde edilemediyse endikasyon da varsa cerrahi girişim düşünülebilir.

1.        Tıbbi Beslenme Tedavisi

Beslenme tedavisinin amaçları şunlardır;

o    Vücut ağırlığını istenilen düzeye indirmek. İstenilen düzey, olması gereken ideal vücut ağırlığı veya bu ideal vücut ağırlığının üzerinde bir ağırlıktır.

o    Besin öğesi gereksinimlerini yeterli ve dengeli olarak karşılamak.

o    Yanlış beslenme alışkanlıklarının yerine doğru beslenme alışkanlıkları kazandırmak.

o    Vücut ağırlığı istenilen düzeye geldiğinde tekrar oluşabilecek ağırlık artışına karşı önlem almak ve sürekli bu istenilen düzeyde tutmak.

2.        Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Tedavisi

Fiziksel aktivite ve egzersiz özellikle olumlu metabolik, lenfatik, kardiyovasküler ve hematolojik etkileri nedeniyle obezite tedavisinde önemli bir yer tutmaktadır. Düzenli olarak yapılan fiziksel aktivite ve egzersiz, vücut ağırlık kaybının yanında bu kaybedilen ağırlığın korunmasında da etkili olmaktadır. Obez bireylere beslenme tedavileri ile birlikte sıklığı, yoğunluğu, süresi ve türü belirlenen fiziksel aktivite ve egzersiz programları önerilmelidir.

3.       Davranış Değişikliği Tedavisi

Obezite için davranış değişikliği tedavisi, yeme davranışını, aktivite düzeyini ve düşünce yapısını değiştirmeyi içeren ve bireye özgü planlanan bir tedavi türüdür. Davranış değişikliğini sağlayan birey, kendisine uygun olan beslenme tedavisi ile birlikte sedanter hayat tarzı yerine daha hareketli bir yaşam tarzını benimsediğinde vücut ağırlığını kontrol edebilmektedir.

4.        İlaç Tedavisi

Kullanılan ilaçlar üç grup altında toplanabilir. Bunlar, gastrointestinal sistem üzerine etkili olan ilaçlar, iştah baskılayıcı ilaçlar ve termojenik ilaçlardır.

5.       Cerrahi Tedavi

Cerrahi tedavi günümüzde morbid obezite için kullanılan bir tedavi yöntemidir. Ancak her obez için kullanılması endike değildir. Öncelikle beslenme tedavisini, fiziksel aktiviteyi ve davranış değişikliği tedavisini içeren kombine tedaviler uygulanmalı bunlarla başarı sağlanamıyorsa ve endikasyon da varsa cerrahi yöntem uygulanmalıdır.